Een waardevolle bijvangst van het OSM-project: digitalisatie wegenleggers

Vanuit die constatering zijn de Wielersportbond NTFU, de Koninklijke Wandelbond Nederland en Komoot in 2025 gestart met een landelijk OSM-toegankelijkheidsproject. De uitvoering ligt bij Track Landscapes, in samenwerking met onder andere Staatsbosbeheer en Natuurmonumenten. Doel is om vast te leggen waar fietsen in natuurgebieden wél en niet is toegestaan en deze informatie correct te verwerken in OpenStreetMap.

Wat het project oplevert in de praktijk

In de eerste fase zijn duizenden paden in natuurgebieden voorzien van fietstoegankelijkheidsinformatie. Daarbij is gewerkt met veldwerk, beeldmateriaal, gebiedsdata van terreinbeheerders en actieve betrokkenheid van de OpenStreetMap-community. De resultaten worden inmiddels zichtbaar in routeplanners: paden die niet toegankelijk zijn voor fietsers worden niet langer meegenomen in routevoorstellen. Daarmee verschuift de sturing naar de voorkant, bij het plannen van een route, in plaats van in het veld.

Een fundamenteel inzicht

Tijdens dit onderzoek werd duidelijk dat goede digitale toegankelijkheidsinformatie niet alleen draait om bebording en terreinregels. Regelmatig kwam de vraag op of een weg juridisch openbaar is. Juist daar bleek een structureel knelpunt te zitten. De wegenlegger, waarin volgens de Wegenwet is vastgelegd welke wegen en paden openbaar zijn, was vaak versnipperd beschikbaar, verouderd of alleen op papier aanwezig. Dat is onhandig, omdat de wegenlegger in juridische zin vaak doorslaggevend is bij de beoordeling van openbaarheid.

Van inzicht naar bijvangst

Het OSM-toegankelijkheidsproject maakte zichtbaar dat de wegenlegger, als juridische basis, vaak nog onvoldoende digitaal beschikbaar is, terwijl zij essentieel is voor betrouwbare kaartdata, routeplanning en het sturen van recreatief gebruik. Een mooie bijvangst van dit project is dat deze wegenleggers nu ook daadwerkelijk worden verzameld en gedigitaliseerd. Die constatering vormde de aanleiding voor een afzonderlijk traject waarin de wegenlegger centraal staat. Het Nationaal Dataportaal Wegverkeer en Rijkswaterstaat werken hierin samen aan een landelijke inventarisatie en digitalisering van alle wegenleggers in Nederland. De uitvoering van dit traject ligt bij Track Landscapes, in opdracht van Rijkswaterstaat.

Wat is een wegenlegger

Een wegenlegger is een officieel document met rechtskracht waarin is vastgelegd welke wegen en paden openbaar zijn. De wegenlegger bevat onder meer informatie over de aard van de weg, welke gebruikers zijn toegestaan, wie verantwoordelijk is voor beheer en onderhoud en welk bevoegd gezag toezicht houdt. Gemeenten zijn wettelijk verplicht een wegenlegger op te stellen en openbaar beschikbaar te stellen. Daarmee vormt dit document een essentiële basis voor een actuele en betrouwbare registratie in het Nationaal Wegenbestand.

Meerwaarde voor beleid, beheer en gebruik

Door wegenleggers beter te verzamelen en digitaal te ontsluiten, ontstaat een stevigere basis onder zowel het Nationaal Wegenbestand als OpenStreetMap. Voor het OSM-toegankelijkheidsproject betekent dit dat fietstoegankelijkheid beter juridisch onderbouwd kan worden vastgelegd. Voor overheden en terreinbeheerders biedt het meer duidelijkheid over openbare wegen, verantwoordelijkheden en bevoegdheden. En voor fietsers en wandelaars verkleint het de kans dat zij onbedoeld regels overtreden.

Het OSM-toegankelijkheidsproject laat zo zien dat werken aan digitale duidelijkheid niet alleen leidt tot betere routeplanning, maar ook kan blootleggen waar fundamentele basisinformatie ontbreekt. De daaropvolgende inventarisatie en digitalisering van wegenleggers is een waardevolle bijvangst die breed rendeert in beleid, beheer en dagelijks gebruik van de buitenruimte.
 

Meewerken aan een compleet overzicht?

Stuur dan een bericht naar info@track-landscapes.com. Meer linformatie is beschikbaar op de website van Het Nationaal Wegenbestand.