Het gaat allang niet meer alleen om een schop in de grond

Leestijd 8 minuten

Maar wie denkt dat het alleen om aanleg, beheer en onderhoud gaat, ziet maar een deel van het verhaal.

Troy Corsen houdt zich bij de NTFU bezig met belangenbehartiging voor mountainbiken en gravelbiken. Hij ziet dagelijks van dichtbij hoe groot de opgave inmiddels is geworden.

“Partijen kloppen wekelijks bij ons aan,” vertelt hij. “Met vragen over financiering, beheer, vergunningen, contracten, juridische procedures, en gewoon heel praktische zaken. Het werk achter routes wordt elk jaar complexer.”
 

Wekelijks hulpvragen om routes overeind te houden

Volgens Troy ontvangt de NTFU een constante stroom aan signalen uit het land, zowel over bestaande routes als over trajecten die al zijn ingetekend en waar soms al jaren aan wordt gewerkt, maar die door nieuwe eisen of procedures vertraging oplopen.


“Soms gaat het om grote zorgen: een route die onder druk staat, een terreinbeheerder die geen budget meer heeft, een crew die het niet meer rond krijgt.”

“Je ziet steeds vaker weerstand tegen routes of tegen uitbreiding,” zegt Troy. “Bijvoorbeeld in het Rijk van Nijmegen. Dan heb je te maken met procedures en tegenkrachten, terwijl er nog weinig jurisprudentie is waar je op kunt terugvallen. En vaak ontbreekt ook het geld om je goed te verweren.”

Bij bestaande routes spelen andere vragen. Afspraken zijn niet altijd helder vastgelegd. “In sommige gebieden is er geen duidelijke overeenkomst tussen beheerder en crew,” zegt Troy. “Dan ontstaat discussie over wie verantwoordelijk is voor onderhoud, beheer en aansprakelijkheid. Wij helpen om zulke afspraken op papier te krijgen. Maar daarna komt de volgende vraag: hoe draag je die verplichtingen als kleine organisatie?”

Maar net zo vaak gaat het om de dagelijkse uitvoeringslast die steeds verder oploopt. “Trailcrews willen vooral buiten zijn, op de route. Niet achter de laptop om administratie te doen of mails te beantwoorden. Maar dat is steeds vaker wél de realiteit.”

Als belangenbehartiger spreekt Troy met partijen op alle niveaus, van landelijke terreinbeheerders tot lokale trailcrews. Zo was de NTFU onlangs betrokken in Ermelo, waar werd gewerkt aan een nieuwe visie op fietsen in de natuur.

“Dat gaat soms over een paar honderd meter pad dat cruciaal is voor het functioneren van een hele route,” zegt hij. “Daar heb je specialistische kennis voor nodig. Dat kun je niet altijd op de schouders van vrijwilligers laten rusten. En als organisatie kun je ook niet overal lokaal aanwezig zijn. Daarom moet het systeem eromheen slimmer en robuuster worden ingericht.”
 

Zorgplicht en veiligheid vragen om meer dan vrijwilligerswerk

Voor terreinbeheerders speelt zorgplicht een steeds grotere rol. Dat gaat niet alleen over het pad zelf, maar ook over de omgeving eromheen.

“Terreineigenaren nemen hun zorgplicht serieus,” zegt Troy. “Denk aan boomveiligheidskeuringen langs routes. Die kunnen incidenten helpen voorkomen, maar ze vinden nog niet overal structureel plaats. Het beeld wisselt sterk. Soms gebeurt er weinig, soms is het goed op orde. Als gebruiker wil je er, voor zover dat kan, vanuit kunnen gaan dat het veilig is.”

Die noodzaak wordt in de praktijk steeds zichtbaarder. Gebeurtenissen van de afgelopen jaren laten zien dat routes niet alleen draaien om het werk op de trail zelf. “Los van specifieke incidenten laat het vooral zien dat het ook gaat over veiligheid, zorgplicht en professioneel beheer van het terrein eromheen,” zegt Troy. “Sommige taken vragen om specialistische keuringen en structurele middelen.”
 

Aanleggen en verleggen wordt duurder

Troy ziet daarnaast dat nieuwe routes of aanpassingen steeds kostbaarder worden. Niet alleen door het werk zelf, maar vooral door de aanvullende eisen die erbij komen kijken.

“Uitgebreid ecologisch onderzoek is vaak noodzakelijk en dat loopt al snel in de papieren,” zegt hij. “Daardoor lopen ingetekende netwerken of routeplannen steeds vaker vertraging op, bijvoorbeeld op de Veluwe en in de Achterhoek.”

Ook maatregelen die bijdragen aan veiligheid zijn niet altijd vanzelfsprekend. “De kleurcodes zijn daar een goed voorbeeld van,” zegt Troy. “Ruim 150 routes doen inmiddels mee, maar een flink deel nog niet. Voor kleinere routes zijn de budgetten simpelweg niet toereikend, terwijl het wel helpt bij de veiligheid en bij de verwachtingen die fietsers kunnen hebben.”



 

Trailfund: al jaren aanvragen, al jaren tekort

Dat structurele gat ziet de NTFU al langer. Samen met Bosch eBike Systems werd daarom het Trailfund opgericht, waarmee trailcrews ondersteuning kunnen aanvragen voor aanleg, kwaliteitsverbetering en duurzamer onderhoud.

“Inmiddels zijn meer dan 25 trailcrews ondersteund,” zegt Troy. “Samen goed voor tientallen kilometers aan verbeterde trails.”

Het gaat daarbij lang niet altijd om ‘extraatjes’. Soms gaat het om heel basale dingen.“Een vracht zand om een trail te herstellen. Of het bestrijden van berenklauw in het voorjaar, waarbij je soms een halve meter grond moet vervangen. Dat is nodig om een route veilig en bruikbaar te houden.”

Bijna 3000 vrijwilligers zetten zich in voor het onderhoud van routes. Maar het Trailfund laat ook de andere kant zien.

“Het feit dat we al jaren zoveel aanvragen krijgen, is een signaal op zich. Het betekent dat er op veel plekken onvoldoende structurele middelen zijn. En we hebben ook aanvragen moeten afwijzen. Niet omdat ze niet voldeden, maar omdat we ze niet kunnen bedienen. Dat zijn aanvragen voor basisvoorzieningen. Verenigingen zijn enorm blij met de steun, maar het laat óók zien hoe dun de marges zijn.”
 

Juridische druk neemt snel toe

Met de groei van de afgelopen jaren groeit ook de druk op de natuur. In het mountainbiken zie je dat terug in juridische procedures en discussies over aansprakelijkheid.

Daarom richtte de NTFU een juridisch fonds op van 75.000 euro, één euro per lid, bedoeld als vangnet voor vrijwilligers die in juridische trajecten terechtkomen. Dat fonds werd meteen stevig aangesproken.

“We hebben in Nederland een aantal langdurige procedures,” zegt Troy. “Waar het al tot hoorzittingen en rechtszaken heeft geleid, zoals Schoorl, het Rijk van Nijmegen, Bikepark Mook, Vledder en Cadettenkamp.”

Volgens hem laat dat zien hoe complex het werk rond routes is geworden. “Zo’n procedure wil je eigenlijk voorkomen. Maar als het gebeurt, moet je wel voldoende juridische en ecologische onderbouwing hebben. Daar heb je specialisten voor nodig, en dat kost geld.”

Het juridisch fonds is vanuit die noodzaak opgezet, maar de druk erop is groot. “Er wordt hard aan die pot getrokken,” zegt Troy. “En zelfs dan kunnen we vaak maar een deel van de kosten vergoeden. Dat is op de lange termijn niet houdbaar.”

De verwachting is bovendien dat de weerstand tegen routes in sommige gebieden verder zal toenemen. Dat laat zien dat routes vandaag de dag veel meer zijn dan aanleg en onderhoud. Het gaat ook om vergunningen, bezwaarprocedures en rechtszaken. Dat is een zorgelijke ontwikkeling.
 

5500 kilometer routes, maar een ongelijke basis

Nederland heeft inmiddels zo’n 5500 kilometer aan mountainbikeroutes. Het beheer is lokaal georganiseerd, maar de uitdaging is landelijk voelbaar.

“Niet elk gebied heeft dezelfde basis,” zegt Troy. “Er zijn plekken waar het uitstekend loopt. Maar er zijn ook regio’s waar vrijwilligers teruglopen, onderhoud duurder wordt en de organisatie kwetsbaar is.” Juist die verschillen maken het moeilijk om kwaliteit overal overeind te houden.

Troy nuanceert daarbij ook. “Misschien wil je ook niet alle routes in stand houden,” zegt hij. “Het is goed om kritisch te kijken. Daar waar routes deel uitmaken van een groter netwerk, moeten ze ook aan minimale kwaliteitseisen kunnen voldoen. En als vrijwilligers teruglopen, kan het helpen als je met experts toch een route overeind kunt houden, juist vanwege de regulerende functie en omdat je de sport wilt blijven bedienen.”
 

Spreiding en verleiding werken, als je erin kunt investeren

Een belangrijk deel van de NTFU mountainbike en gravelvisie is spreiding en verleiding: zorgen dat mensen dichtbij huis aantrekkelijk kunnen mountainbiken, zodat de druk niet alleen op bekende gebieden komt te liggen.

“Montfort is daar een goed voorbeeld van,” zegt Troy. “Uit recente Strava-data blijkt dat die route heel goed wordt befietst, terwijl je dat misschien niet direct zou verwachten. Investeren daarin heeft zin, en het voorkomt druk op andere routes. Gewoon lekker dichtbij huis biken, zeker voor het dagelijkse rondje.”

Troy noemt ook ontwikkelingen in het westen. “In Zoetermeer is recent een route aangelegd, bij het Bentwoud. In een relatief klein bosgebied kun je dan toch iets creëren wat fietsen bij huis mogelijk maakt. Dat helpt voor landelijke spreiding, en doordeweeks hoef je dan niet in de auto te stappen.”
 

Minder administratie, meer tijd op de trail

Een belangrijk punt voor Troy is ontzorging.

“Een gezamenlijk systeem kan enorm veel tijd schelen. Nu zijn crews soms meer bezig met verschillende bijdragen, systemen en vragen, terwijl ze gewoon het bos in willen om de route goed te houden.” Het liefst zou je de administratieve laag slimmer organiseren, zodat lokale energie op de juiste plek blijft.

Hij noemt een klein, maar herkenbaar voorbeeld. “Een biker koopt een vignet, maar er gaat iets mis in het proces en hij ontvangt het niet. Dan komt die vraag bij de crew terecht, terwijl je dat eigenlijk centraal wilt oplossen.”

 

Waarom de verkenning naar een mogelijk landelijk vignet nu speelt

De optelsom van alle uitdagingen maakt dat er nu breder wordt gekeken naar oplossingen. Al vóór deze verkenning passeerden verschillende modellen de revue.

“Er werd bijvoorbeeld gesproken over een vignetloket,” zegt Troy. “Dat is één centrale plek, bijvoorbeeld een website of app, waar je alle losse vignetten kunt kopen. Dat helpt bij het overzicht, maar aan de achterkant verandert er niets. Dan blijven het nog steeds losse systemen.” Zo’n loket lost vooral één probleem op: de vindbaarheid.

Daarom wordt nu met partners verkend of een landelijk mountainbikevignet onderdeel kan zijn van de oplossing. Niet om lokale routes over te nemen, en ook niet om trailcrews te vervangen, maar om een gezamenlijke basis te organiseren onder iets wat inmiddels een nationale sportvoorziening is.

“Een landelijk vignet kan rust brengen,” zegt Troy. “Eén herkenbaar systeem dat structureel bijdraagt aan onderhoud en beheer van natuur rondom routes, zodat routes op meer plekken open, veilig en goed onderhouden blijven.”

Voor mountainbikers, zeker voor beginnende fietsers, gezinnen met kinderen en mensen die minder ingewijd zijn, betekent dat vooral eenvoud. Ook voor wie niet in één vaste regio rijdt.

“Nu is het soms al zoeken,” zegt Troy. “Moet je hier betalen, is het verplicht, waar regel je het, en komt je bijdrage wel goed terecht? Op dit moment heb je door het land heen al ongeveer vijf verplichte en zeven vrijwillige vignetten, met allerlei vormen ertussenin zoals vrijwillige donatiesystemen.”

“Dat is nu al lastig te overzien, zeker voor wie minder ingevoerd is,” vervolgt hij. “En als steeds meer routes noodgedwongen hun eigen bijdrage moeten invoeren, kan dat uitgroeien tot tientallen losse regelingen. Dan wordt het voor gebruikers steeds onduidelijker en voor lokale organisaties steeds ingewikkelder.”

Juist een herkenbaar en centraal systeem kan helpen om die versnippering voor te blijven en het voor mountainbikers eenvoudiger te maken om bij te dragen aan goed onderhouden routes.
 

Solidariteit binnen de mountainbikecommunity

Troy benadrukt dat het uiteindelijk draait om de gemeenschap. “Mountainbiken is een sport die we samen mogelijk maken. Trailcrews, beheerders, gebruikers. Dit gaat over solidariteit: zorgen dat niet alleen de best georganiseerde regio’s sterk blijven, maar dat we ook routes die nu achterblijven kunnen ondersteunen.”

Voor hem is het een kantelpunt. “De signalen zijn duidelijk: meer aanvragen, meer druk, meer juridische trajecten, meer uitvoeringslast. Dit is het moment om als mountainbikecommunity te zeggen: we willen dit goed blijven doen. Niet versnipperd, niet ieder voor zich, maar samen. En ook met de natuuropgaven die we samen hebben, als gast in de natuur.”



 

Samen in gesprek

Troy roept trailcrews en betrokken mountainbikers nadrukkelijk op om zich te blijven mengen in deze verkenning.

“Dit traject gaat over jullie dagelijkse praktijk,” zegt hij. “Over onderhoud, over organisatie, over hoe we het mountainbiken in Nederland goed mogelijk houden. Dus als je wordt uitgenodigd om mee te praten: ga erop in. Deel wat er speelt op jouw route, wat werkt en wat niet.”

Hij merkt daarbij ook dat er zorgen leven in het veld. “Die signalen horen we van trailcrews en mountainbikers, en die nemen we serieus. De verkenning is er juist om dat gesprek te voeren en ruimte te geven aan nuance. Er ligt nog niets vast. We willen samen onderzoeken wat werkt, wat niet, en wat nodig is om de sport toekomstbestendig te houden.”

Want hoe een mogelijk landelijk vignet er uiteindelijk uit zou kunnen zien, wordt niet achter een bureau besloten.  

“Dit moet iets zijn dat gedragen wordt door de mensen die het elke week doen,” benadrukt Troy. “Alleen samen kunnen we zorgen voor een systeem dat vrijwilligers ontlast, routes versterkt en mountainbiken toekomstbestendig houdt.”

Troy benadrukt daarbij dat openheid belangrijk blijft. “Een landelijk vignet is geen oplossing voor alles,” zegt hij. “Het zal niet in één keer ieder probleem wegnemen. Maar het kan wél helpen om meer samenhang en continuïteit te brengen. Zodat we de kwaliteit en beschikbaarheid van routes in heel Nederland beter kunnen waarborgen.”

Hij verwacht ook dat niet iedereen direct enthousiast zal zijn. “Dat hoort bij verandering,” zegt hij. “Maar juist daarom is het belangrijk dat we dit samen met elkaar doen.”

 

Brede samenwerking, stap voor stap

De NTFU is kartrekker van deze verkenning en brengt partijen uit het hele veld samen. De onafhankelijke verkenner Emma Brandsen werkt in opdracht van een stuurgroep waarin onder andere NTFU, NOC*NSF, Staatsbosbeheer, Natuurmonumenten, Achterhoek Toerisme, Routenetwerken Twente, Routebureau Veluwe, Geldersch Landschap en Kasteelen, Recreatie Noord-Holland, Federatie Particulier Grondbezit en Coöperatie Centroide zijn vertegenwoordigd.


Aangepast op 16 februari 2026