Buitensport hoort thuis in de ruimtelijke puzzel van Nederland

Eibert Jongsma, senior-adviseur Public Affairs bij sportkoepel NOC*NSF, kijkt naar mountainbiken vanuit het bredere perspectief van sport en ruimte.
“Sport is een basisvoorziening,” zegt hij. “Het draagt bij aan onze gezondheid, leefbaarheid en verbondenheid. Maar in ruimtelijke keuzes krijgt sport nog niet altijd de plek die daarbij past.”
 

Sport verplaatst zich naar buiten

Volgens Jongsma is de manier hoe we sporten veranderd. Waar we van oudsher voornamelijk op sportvelden en in hallen sporten, bewegen miljoenen Nederlanders nu juist in de openbare ruimte.

“Hardlopen, fietsen, wandelen, skatevoorzieningen, bootcamps: de buitenruimte is voor veel mensen dé sportplek geworden.” Mountainbiken is daar een uitgesproken voorbeeld van. Routes liggen niet achter hekken, maar in gebieden waar natuur, recreatie en beheer samenkomen. Daarmee zijn mountainbikeroutes onderdeel geworden van de fysieke leefomgeving.

“Dat vraagt ook om een andere manier van kijken,” zegt Jongsma. “Dit is sportinfrastructuur, maar dan verspreid door het landschap.”
 

Ruimte voor sport is steeds minder vanzelfsprekend

Nederland verdicht. Er komen woningen bij, de natuur staat onder druk, en ook defensie en energie vragen ruimte. In dat landschap wordt het steeds belangrijker om bewust keuzes te maken over waar mensen kunnen blijven sporten en bewegen.

“De openbare ruimte, de natuur en het landschap, is het sportpark voor de buitensporter,” zegt Jongsma. “Dan merk je ook direct dat je dit deelt met andere mensen. ”
 

Mountainbikeroutes onder toenemende druk

Mountainbiken laat volgens Jongsma scherp zien wat er gebeurt als een sport landelijk groot wordt, terwijl de organisatie eromheen per regio verschillend blijft. Routes worden onderhouden door trailcrews, verenigingen en terreinbeheerders, met uiteenlopende systemen van bijdragen, afspraken en zekerheden.

“In sommige gebieden is het uitstekend geregeld,” zegt hij. “Maar elders is de basis veel kwetsbaarder. Dat maakt het voor gebruikers soms onoverzichtelijk, maar vooral maakt het het netwerk als geheel kwetsbaar.”

Juist daarom is het logisch dat nu wordt verkend of er een steviger fundament nodig is: hoe organiseer je onderhoud en beheer zo dat routes toekomstbestendig blijven, ook als de druk en de opgaven verder toenemen?

Waarom de verkenning naar een mogelijk landelijk vignet (MTBpas) nu belangrijk is

De landelijke verkenning naar een MTBpas past volgens Jongsma in een bredere beweging: sportvoorzieningen vragen om continuïteit, ook buiten het sportpark.

“Bij een hockeyveld of zwembad is het vanzelfsprekend dat er een structureel model achter zit. Mountainbikeroutes liggen in het landschap, maar het zijn óók sportvoorzieningen. Daar horen afspraken, onderhoud en financiering bij.”

De MTBpas wordt daarom niet verkend als doel op zich, maar als mogelijke manier om samenhang te creëren: minder versnippering, meer duidelijkheid en een stabielere basis voor beheer en kwaliteit.

“Het gaat erom dat je als sport één duidelijke basis creëert,” zegt Jongsma. “Zodat mountainbikers weten waar ze aan bijdragen en zodat onderhoud en beheer minder afhankelijk worden van losse regionale oplossingen. Juist die gezamenlijke onderlaag kan lokale partijen meer houvast geven.”
 

Sport kan bijdragen aan natuur en landschap

Jongsma benadrukt dat sport en natuur niet tegenover elkaar moeten staan. Integendeel: goed georganiseerde recreatie kan juist bijdragen aan natuurbehoud en draagvlak. “Als je gebruik goed stuurt, kun je natuur beschermen én mensen laten genieten. Heldere routes, onderhoud, spreiding: dat helpt om kwetsbare zones te ontzien.” En een goede en gezonde natuur is ook belangrijk voor de sporter.

Mountainbiken kent bovendien een sterke community van vrijwilligers en betrokken gebruikers. Dat sociale kapitaal is waardevol, ook voor beheer en samenwerking. Maar ook als ambassadeurs van de natuur.
 

Nieuwe kansen: sport slimmer inpassen 

Naast het behoud van bestaande routes ziet Jongsma ook kansen om breder te kijken. “In een land waar ruimte schaars is, moeten we creatief zijn. Niet alles hoeft in klassieke natuurgebieden.”

Er liggen mogelijkheden in nieuwe natuurontwikkelingsgebieden, in agrarische landschappen waar recreatie zorgvuldig kan worden ingepast, of op plekken die nu nog onbenut zijn maar sportief potentieel hebben. Zelfs voormalige afvalbergen kunnen uitgroeien tot aantrekkelijke sportlandschappen, mits goed ingericht. Dat biedt twee voordelen: nieuwe sportmogelijkheden dichtbij huis én verlichting van druk op bestaande populaire routes.

Tegelijkertijd benadrukt Jongsma dat zulke nieuwe kansen pas echt haalbaar worden als de basis op orde is. Nieuwe gebieden ontwikkelen, natuur versterken en sport slim inpassen zijn mooie bijvangsten voor de toekomst, maar de kern ligt nu eerst bij het bestaande netwerk.

“Voordat je verder kunt bouwen, moet de basis kloppen,” zegt hij. “We moeten zorgen dat de routes die er al liggen goed beheerd en onderhouden kunnen blijven worden. Juist daarom is het belangrijk om nu te werken aan meer samenhang en continuïteit in het huidige systeem.”


 

Een fundament voor ontwikkeling en kennis

In dat bredere perspectief kan de MTBpas ook meer zijn dan financiering. Het kan ruimte geven voor kennisopbouw, kwaliteitsontwikkeling en beter inzicht in gebruik en beheer. “Als sport echt een plek krijgt in de leefomgeving, hoort daar ook een structurele basis bij om te leren, te verbeteren en vooruit te plannen. Maar vooral kan het zorgen dat sport en natuur naast elkaar kunnen staan en elkaar kunnen versterken.”
 

Sport en routes vragen om gezamenlijke organisatie

Voor Jongsma is de kern helder: mountainbiken is een grote en gevestigde buitensport geworden, en buitensport verdient een plek in hoe Nederland wordt ingericht. Als onderdeel van gezondheid, natuurbeleving en leefbaarheid.

“De uitdaging is om sport niet alleen mogelijk te maken, maar ook goed te organiseren. Mountainbiken laat zien hoe actueel die vraag is.”
De verkenning naar een mogelijke MTBpas past daarin als stap richting meer samenhang, continuïteit en toekomstbestendigheid, voor routes, trailcrews, terreinbeheerders én de sport als geheel. Tegelijkertijd blijft het vertrekpunt dat de kracht van de sport lokaal ligt. Trailcrews zijn de motor achter kwaliteit, onderhoud en draagvlak in het gebied. Een eventuele landelijke samenwerking bouwt daarom voort op wat er al is, sluit aan bij bestaande structuren en laat ruimte voor regionale invulling, zodat lokale initiatieven hun eigen karakter en dynamiek kunnen behouden.