Landelijk waar het kan, lokaal waar het moet

“Bij een mountainbikeroute komt heel wat kijken,” zegt hij. “Er worden allerlei afspraken gemaakt. Met een terreinbeheerder, met natuurorganisaties, met vrijwilligers, met overheden, met andere gebruikers. Dat maakt het kwetsbaar, maar ook waardevol.”
 

De schakel die het netwerk bij elkaar houdt

Routebureaus opereren vaak buiten beeld, maar zijn essentieel voor de stabiliteit van het routenetwerk. Zij zorgen ervoor dat een route bestaat en ook past binnen een groter geheel van recreatie, natuur en regionale planning.

In Twente is dat model stevig georganiseerd. Daar is het routenetwerk regionaal opgebouwd en ligt het eigenaarschap van routes bij Routenetwerken Twente. Daardoor kun je langduriger sturen op kwaliteit, samenwerking en onderhoud. “Je kunt dan echt werken aan een netwerk, Niet alleen een netwerk van routes, maar ook een netwerk van partijen eromheen,” zegt Han. “Je kijkt verder dan die ene losse route. Je kunt zorgen dat er voor iedere mountainbiker dichtbij huis een aantrekkelijk aanbod is, en dat routes niet op zichzelf staan maar ook met elkaar verbonden worden.”

Op de Veluwe speelt weer een andere dynamiek: een gebied met hoge recreatiedruk, veel verschillende terreineigenaren en intensief gebruik. Tegelijkertijd ligt er ook nog veel potentieel. Op grote delen van de Veluwe is nu nog geen mountainbikeroute aanwezig, terwijl de vraag wel groeit, zowel vanuit fietsers als vanuit de behoefte om recreatie in de natuur beter te sturen en te reguleren. Juist daar is goede coördinatie cruciaal, om nieuwe aantrekkelijke routes te ontwikkelen en deze gezamenlijk duurzaam te organiseren.
 

De praktijk: onderhoud is één ding, afstemming is het echte werk

Wat veel mountainbikers niet zien, is hoeveel afstemming er achter de schermen nodig is. Een kleine routewijziging kan betekenen dat je met meerdere partijen aan tafel moet. “Als een pad natter wordt door winters, als er erosie ontstaat of als natuurwaarden veranderen, dan moet je schakelen,” zegt Han. “Dat is niet alleen een schop in de grond, dat is ook overleg, vergunning, communicatie en soms een hoorzitting”

Routebureaus zitten daarbij steeds vaker in een rol waarin zij moeten bemiddelen tussen gebruikersverwachtingen en beheerrealiteit. Wat voor de mountainbiker voelt als ‘een stukje trail’, kan voor een beheerder een ecologische of juridische grens zijn. Sluitingen zoals bij de Sallandse Heuvelrug laten zien hoe snel een route onder druk kan komen te staan als ecologie, gebruik en regelgeving elkaar raken. Zulke situaties zijn helaas geen incident meer en laten de urgentie zien van een bredere en gezamenlijke opgave.
 

De rol van routebureaus achter de schermen

Veel routes draaien op trailcrews die al jaren enorme inzet leveren. Han spreekt dagelijks met mensen die in hun vrije tijd onderhoud doen, afwateringslijnen verbeteren en schade herstellen. “Die betrokkenheid is ongelooflijk,” zegt hij. “Maar het systeem leunt zwaar op dezelfde schouders.”
Tegelijkertijd merkt Han dat de opgave voor routeorganisaties breder wordt.

Als routebureau moet je niet alleen kunnen rekenen op inzet op de trail, maar ook afspraken kunnen maken over kwaliteit, veiligheid en planning richting terreinbeheerders en overheden. “Je wilt vooruit kunnen kijken,” zegt hij. “Wanneer is groot onderhoud nodig? Welke route vraagt extra aandacht? En welke middelen zijn er beschikbaar om dat ook echt te organiseren?”

Financiering verschilt sterk per regio

Daar komt bij dat de organisatie en financiering van routenetwerken in Nederland sterk verschilt. In sommige regio’s speelt een routebureau een centrale rol, met een stabielere basis voor coördinatie, onderhoud en aansprakelijkheid. In andere gebieden ligt die taak vooral bij losse trailcrews, verenigingen of terreinbeheerders, zonder overkoepelende structuur.

Waar routebureaus actief zijn, gaat hun financiering over ‘organisatie’ én over de instandhouding en doorontwikkeling van routes. De middelen die beschikbaar zijn voor regie, afspraken en beheer bepalen vaak ook hoeveel ruimte er is voor onderhoud, kwaliteitsverbetering en doorontwikkeling van het netwerk. “Dat maakt het ingewikkeld,” zegt Han. “Je wilt routes goed beheren en afspraken nakomen richting terreinbeheerders, maar daarvoor heb je continuïteit nodig. Niet een systeem dat elk jaar opnieuw bij elkaar gezocht moet worden.”

Juist die regionale verschillen laten zien hoe versnipperd de basis onder mountainbikeroutes nu is, en waarom er wordt gezocht naar een steviger fundament dat lokaal kan blijven werken, maar overal minder kwetsbaar wordt.
 

De versnippering

Wat Han in zowel Twente als op de Veluwe ziet, is dat de financiering en organisatie van routes per gebied steeds verder uiteenlopen. In het ene gebied dragen mountainbikers verplicht bij, elders blijft het vrijwillig, en weer ergens ontbreekt vrijwel elke structurele dekking. In Twente en op de Veluwe zijn de gemeenten via het routebureau financierder van de mountainbikeroutes. 

“Voor de gebruiker is dat moeilijk te volgen,” zegt Han. “Maar voor routeorganisaties is het nog ingewikkelder: je bouwt iets moois op, maar de onderliggende zekerheid verschilt enorm.”

Dat is precies waarom de landelijke verkenning naar een mountainbikevignet nu op tafel ligt. De verkenning richt zich op meer samenhang en continuïteit in de financiering en organisatie van mountainbikeroutes. Via Routebureau Veluwe, Routenetwerken Twente en Coöperatie Centroide levert Han input aan het traject dat samen met NTFU en andere partners loopt.
 

Landelijk als structuur, met ruimte voor regionale logica

Han benadrukt dat ‘landelijk’ niet betekent dat alles overal hetzelfde wordt. “Het kan juist helpen als centrale structuur,” zegt hij. “Eén herkenbare ingang, maar met ruimte voor regionale keuzes. Als jij vooral in één gebied rijdt, moet dat logisch kunnen. En als je meerdere regio’s bezoekt, ook.”
Voor routebureaus betekent dat: minder losse systemen naast elkaar, meer overzicht, minder uitvoeringslast, en uiteindelijk meer middelen die echt op het pad terechtkomen.

Meer dan behoud: ook ontwikkeling en spreiding

Wat Han aanspreekt, is dat een steviger model meer mogelijk maakt dan alleen behoud. “In sommige regio’s draait het goed. In andere zie je achterstand. Een structurelere basis kan helpen om kwaliteit gelijkmatiger op niveau te brengen.” Daarnaast biedt het kansen om routes te ontwikkelen in gebieden waar het aanbod nu beperkt is. Dat helpt niet alleen sportief, maar ook ruimtelijk: spreiding voorkomt dat alle druk op dezelfde hotspots terechtkomt.
 

Mountainbiken vraagt om samenwerking op netwerkniveau

Han kijkt naar routes als iets dat je samen organiseert. “Als je wilt dat dit netwerk blijft bestaan,” zegt hij, “moet je het ook als netwerk behandelen. Met structuur, met continuïteit, en met samenwerking tussen alle schakels.” Een mountainbikeroute is het resultaat van goede organisatie. 

Fietsfoto's: Ard Krikke