Routes openhouden is geen vanzelfsprekendheid meer
donderdag 29 januari 2026
In gesprek met Guus Verhorst (Staatsbosbeheer) over beheer, verantwoordelijkheid en de toekomst van mountainbiken
Mountainbiken in Nederland leunt op een indrukwekkend netwerk van routes, vrijwilligers en terreinbeheerders. Voor veel mountainbikers voelt een route als iets vanzelfsprekends: hij ligt er, hij is gemarkeerd, hij wordt onderhouden, en je kunt er elke dag van de week terecht.
Maar achter dat vanzelfsprekende rondje schuilt een steeds grotere opgave. Staatsbosbeheer is een van de grootste terreinbeheerders van Nederland, en speelt daarmee een sleutelrol in het mountainbikenetwerk.
Guus Verhorst, strategisch adviseur recreatie, toerisme en vrije tijd bij Staatsbosbeheer, ziet de druk op routes en het beheer de afgelopen jaren snel toenemen.
“De recreant is van harte welkom,” zegt hij, “We willen routes graag openhouden, maar dat wordt steeds moeilijker met afnemende budgetten en een groeiende verantwoordelijkheid voor veiligheid en beheer. Vrijwilligers doen ongelooflijk veel, maar die draagkracht is niet onbeperkt. Als we willen blijven mountainbiken, moeten we het samen slimmer en structureler organiseren.”
800 kilometer aan mountainbikeroutes in onze terreinen
De schaal van mountainbiken binnen Staatsbosbeheer is groot. “We hebben zo’n 800 kilometer aan mountainbikeroute in onze terreinen liggen,” vertelt Verhorst.Dat betekent dat Staatsbosbeheer niet alleen ruimte biedt, maar ook verantwoordelijkheid draagt voor een substantieel deel van de mountainbike-infrastructuur in Nederland. Maar die verantwoordelijkheid wordt steeds lastiger te dragen.
Vrijwilligers dragen veel, maar niet alles
Van die 800 kilometer is het beheer voor een groot deel uitbesteed aan derden. “Ongeveer 360 kilometer wordt beheerd door vrijwilligersorganisaties, vaak via verenigingen en trailcrews,” legt Verhorst uit. “Dat is van enorme waarde. Zonder die inzet zou een groot deel van het netwerk simpelweg niet bestaan.”Trailcrews leveren daarmee een cruciale bijdrage aan de continuïteit en kwaliteit van routes. Maar hun draagkracht is niet onbeperkt. Vrijwilligers vinden wordt lastiger, de onderhoudsdruk neemt toe, en het werk wordt complexer. Je ziet bovendien dat jongere generaties minder vaak bereid zijn om structureel onderhoudswerk op te pakken en eerder kiezen voor een financiële bijdrage. Dat is geen onwil, maar een verandering van tijd en betrokkenheid. Het vraagt er ook om dat we het onderhoud en de financiering van routes anders gaan organiseren, zodat vrijwillige inzet ondersteund wordt door een stevigere en structurelere basis.
440 kilometer beheer zonder structurele dekking
Tegelijkertijd blijft er een enorme opgave over die Staatsbosbeheer zelf moet dragen. “De resterende 440 kilometer beheren we nu zelf. Maar dat wordt niet gedekt door de inkomsten uit de voorzieningenbijdrage van de SNL-subsidie.”Dat betekent concreet dat er routes zijn waarvoor wel onderhoud nodig is, maar geen structurele financiering beschikbaar is. Verhorst benadrukt dat het geld dat Staatsbosbeheer ontvangt voor recreatievoorzieningen al jaren onvoldoende is. Sommige voorzieningen, zoals bruggen, vlonders of andere infrastructuur, worden niet automatisch vervangen als ze kapot gaan. Dat laat zien hoe kwetsbaar ook sportieve recreatie in natuurgebieden is: zonder structurele middelen komt het netwerk langzaam onder druk te staan.
En dat wringt.
“We kunnen niet blijven leunen op incidentele oplossingen. Op korte termijn moet daar een antwoord op komen, willen we deze routes in de benen kunnen houden. Want uiteindelijk moeten we stoppen met werkzaamheden waar geen structurele betaling of dekking tegenover staat”
Het Subsidiestelsel Natuur en Landschap (SNL) is een subsidieregeling voor het beheer en behoud van natuur en landschap in Nederland. Terreineigenaren zoals Staatsbosbeheer ontvangen via dit systeem middelen voor natuurbeheerdoelen.
Er zijn enkele toelagen gekoppeld aan de subsidie waar de voorzieningenbijdrage er één van is. Deze is bedoeld om het beheer van de basisvoorzieningen voor wandelen en (recreatief) fietsen te bekostigen. Voor alle andere voorzieningen is geen dekkende financiering, dat geldt dus ook voor mountainbikeroutes
Daardoor ontstaat een groeiende opgave: routes worden intensief gebruikt, maar er is geen passend structureel financieringsmodel dat meegroeit met deze sportvoorziening.
Aansprakelijkheid
"Omdat Staatsbosbeheer geen structurele financiering ontvangt voor beheer van mountainbikeroutes willen we ook de juridische aansprakelijkheid niet op ons nemen. Daar waar routes door trailcrews worden beheerd is de aansprakelijkheid inmiddels goed geregeld maar voor de mtb-routes die niet door trailcrews worden beheerd ligt die aansprakelijkheid nu nog bij Staatsbosbeheer en dat is voor ons een groot risico. Vandaar dat op korte termijn hiervoor een structurele oplossing moet komen anders moeten we routes gaan sluiten."
De ruimte wordt schaarser, de keuzes worden scherper
Verhorst schetst dat Staatsbosbeheer de komende jaren steeds vaker voor lastige keuzes komt te staan. In het nieuwe ondernemingsplan komt natuurbeheer nadrukkelijk centraler te staan, omdat het aantoonbaar niet goed gaat met onze natuur. Recreatie blijft belangrijk, maar zal meer in dienst komen te staan van natuurwaarden.Dat betekent ook dat voorzieningen niet altijd meer automatisch worden opgeknapt of vervangen. Ook kan het betekenen dat routes soms moeten worden verlegd, verder weg van kwetsbare natuurwaarden. Bijvoorbeeld routes die dicht langs biotopen van hagedissen of slangen zijn aangelegd. Deze, vaak zeldzame, dieren warmen zich graag op op het warme zand van de routes. Door het gebruik van de route door mountainbikers kunnen helaas dieren het slachtoffer worden, en dat willen we uiteraard voorkomen.
Voor uitbreiding van routes zal daarom veel meer gekeken moeten worden naar terreinen buiten bestaande natuurgebieden. Tegelijkertijd zijn de middelen voor recreatievoorzieningen al jaren niet toereikend. Dat onderstreept hoe kwetsbaar het netwerk is: routes blijven alleen mogelijk als er een stevige basis onder ligt.
Een sportvoorziening, maar zonder sportmodel
Verhorst vergelijkt mountainbikeroutes steeds vaker met andere sportvoorzieningen. Als je wilt tennissen huur je een baan of ben je lid van een vereniging. Daarmee betaal je automatisch mee aan de aanleg, het beheer en het onderhoud van die banen. Dat vinden we heel normaal. Maar omdat mountainbiken in de openbare ruimte gebeurt voelt betalen soms gek.”Toch is de werkelijkheid duidelijk: ook mountainbikeroutes kosten geld. Afwatering, borden, herstel na natte winters, beheer en soms zelfs juridische procedures. De ruimte is bovendien niet ‘gratis openbaar’, maar vaak terrein van een beheerder, met afspraken en verantwoordelijkheden.
Samen verantwoordelijkheid dragen
Voor Staatsbosbeheer draait het uiteindelijk om balans.“Natuurbeheer staat op één,” zegt Verhorst, “maar we willen ook dat mensen van die natuur kunnen blijven genieten. Wandelaars, fietsers, mountainbikers. Alleen: dat vraagt onderhoud, samenwerking en een stevige basis.” Mountainbiken is volwassen geworden in Nederland. Alleen: het systeem eronder is nog te versnipperd en kwetsbaar. Het is tijd om het routenetwerk samen toekomstbestendig te organiseren.”
Het openhouden van routes is steeds minder vanzelfsprekend. Maar als sport, trailcrews en beheerders samen optrekken, kan er een toekomstbestendig netwerk blijven bestaan.
Landelijk MTB-vignet als mogelijke structurele oplossing
Daarom wordt nu samen met partners onderzocht of een landelijk mountainbikevignet onderdeel kan zijn van de oplossing. De NTFU voert hierover gesprekken met alle belangrijke partijen zoals trailcrews, maar ook met mountainbikers zelf om zo een compleet mogelijk beeld te krijgen. De verkenning loopt tot maart 2026. De realisatie is een complexe puzzel, juist door de vele eigenaren, afspraken en lokale verschillen.Fietsfoto's: Ard Krikke
Misschien ook interessant...
Mountainbike- en Gravelbikevisie 2035: nieuwe paden
Het gebruik van natuurgebieden voor sportief fietsen staat steeds meer onder druk. Routes die gesloten worden, juridische procedures en toenemende recreatiedruk maken duidelijk dat mountainbiken en gravelbiken niet vanzelfsprekend toekomstbestendig zijn. Daarom presenteert de NTFU de Mountainbike- en Gravelbikevisie 2035: een richtinggevend plan voor een sport die duurzaam kan groeien én de natuur respecteert.
Het gaat allang niet meer alleen om een schop in de grond
De stroom aan hulpvragen groeit
In gesprek met Troy Corsen (NTFU) over hulpvragen, trailcrews en de verkenning naar een landelijk mountainbikevignet
Mountainbiken in Nederland draait op meer dan mooie singletracks. Het draait op mensen: trailcrews die wekelijks onderhoud doen, terreinbeheerders die hun gebied openstellen, vrijwilligers die afspraken maken, borden plaatsen en schade herstellen.
Verkenning landelijk MTB-vignet: naam MTBpas, traject verlengd tot eind 2026
Op donderdag 12 februari kwam de stuurgroep bijeen in het kader van de verkenning naar een mogelijke gebruikersbijdrage voor mountainbikeroutes. Tijdens deze bijeenkomst is afgesproken dat de verdere verkenning plaatsvindt onder de naam MTBpas. Deze naam fungeert als kapstok voor het traject waarin wordt gekeken naar verschillende inrichtingsopties.
Verkenner Emma aan het woord: bouwstenen voor een landelijk MTB-vignet
In opdracht van een brede coalitie van natuurorganisaties, overheden, routebeheerders en sportpartijen verkent Emma Brandsen de haalbaarheid van een landelijk mountainbikevignet.
Wielersportmonitor: aantal sportieve fietsers groeit naar ruim 1,5 miljoen
De wielersport in Nederland blijft groeien. Uit de nieuwste Wielersportmonitor, uitgevoerd door Ipsos in opdracht van de NTFU, blijkt dat inmiddels meer dan 1,5 miljoen Nederlanders regelmatig wielrennen, mountainbiken of gravelbiken. Daarmee behoort de wielersport tot de grootste sport- en beweegvormen van het land.
Landelijk MTB-vignet: brede steun, lokale invulling essentieel
Onlangs deelden we een eerste update over een visie in opbouw. Dit bericht zoomt in op wat recente gesprekken hebben opgeleverd en welke randvoorwaarden daarbij centraal staan.
Podcast Fietsland: Nuance in drukte en beeldvorming
In de nieuwste aflevering van Fietsland gaat Troy namens de NTFU in gesprek met Marijn de Vries en Maarten Tjallingii over twee thema’s die terreinbeheerders, landgoedeigenaren en overheden steeds vaker raken: recreatiedruk én beeldvorming rondom sportief fietsen.
Projectupdate OpenStreetMap: van inventarisatie naar sturing in de praktijk
De NTFU werkt samen met Track Landscapes, Staatsbosbeheer, Natuurmonumenten, KWbN en komoot aan een landelijke verbetering van fietstoegankelijkheidsinformatie in OpenStreetMap (OSM). Inmiddels is de eerste fase in uitvoering en worden de resultaten zichtbaar in de praktijk. Toegangsregels worden niet alleen geïnventariseerd, maar ook vertaald naar toepasbare kaartdata in OSM. Daarmee ontstaat een krachtig instrument om recreatief gebruik te sturen via duidelijke en gedeelde informatie.
Experiment met routepaal: gedrag op gedeelde paden verbeteren
Op veel plekken in Nederland delen mountainbikers en wandelaars dezelfde paden. Dat vraagt om duidelijke afspraken, wederzijds begrip en gedrag dat past bij de omgeving. De NTFU werkt daarom, samen met terreinbeheerders en trailcrews, aan praktische oplossingen die bijdragen aan veilig en prettig gebruik van gedeelde routes.
Een voorbeeld daarvan is een kleinschalig gedragsexperiment in Groesbeek, uitgevoerd in samenwerking met de trailcrew van MTB Rijk van Nijmegen en in afstemming m...
Offroad fietsen als integrale bouwsteen in regionale gebiedsontwikkeling
Nieuwe wegen voor een gezonde Foodvalley
Het plan Nieuwe wegen voor een gezonde Foodvalley! is geselecteerd voor de tweede ronde van de 13e editie van de Eo Wijersprijsvraag.
De prijsvraag, met als thema Verkwikkende Vergezichten, regionaal ontwerpen aan gezondheid en geluk, vraagt om ruimtelijke strategieën die bijdragen aan volksgezondheid, het verkleinen van gezondheidsverschillen en het versterken van de kwaliteit van de leefomgeving.
Landelijk waar het kan, lokaal waar het moet
In gesprek met Han van den Heuvel (Routebureau Veluwe, Routenetwerken Twente & Coöperatie Centroide)
Routes bestaan dankzij een netwerk van terreinbeheerders, vrijwilligers, overheden en routeorganisaties die samen het gebruik mogelijk maken.
Han van den Heuvel beweegt zich al jaren precies in dat middenveld. Als routeregisseur bij Routenetwerken Twente en bij Routebureau Veluwe én via Coöperatie Centroide actief op landelijke schaal, ziet hij hoe mountainbiken steeds meer vraagt...
Raad van State bevestigt opnieuw: mountainbiken valt onder extensieve recreatie
De Raad van State heeft in een recente uitspraak opnieuw bevestigd dat mountainbiken over bestaande routes in natuurgebieden juridisch wordt aangemerkt als extensieve recreatie.
Achterhoek bouwt verder aan routenetwerk met focus op kwaliteit en beleving
De Achterhoek kan de komende jaren verder werken aan een sterk en samenhangend netwerk van recreatieve routes. Provinciale Staten van Gelderland hebben subsidie toegekend voor het Gezamenlijk Routeprogramma Achterhoek 2026–2028. Daarmee ontstaat ruimte om wandel-, fiets-, mountainbike-, ruiter- en vaarroutes verder te ontwikkelen en beter op elkaar af te stemmen.
Klankbordgroep in gesprek over verkenning landelijk mountainbikevignet
Op zaterdag 7 februari kwamen zestien mountainbikers uit verschillende delen van het land samen in Veenendaal voor de eerste bijeenkomst van de landelijke klankbordgroep rond de verkenning van een mogelijk landelijk mountainbikevignet.
De groep bestond uit rijders met uiteenlopende achtergronden, rijervaringen en perspectieven op het onderwerp. Juist die mix maakte het gesprek waardevol. Wat de deelnemers gemeen hadden, was hun betrokkenheid bij de sport en hun inzet om het mountainbi...
Buitensport hoort thuis in de ruimtelijke puzzel van Nederland
In gesprek met Eibert Jongsma (NOC*NSF) over mountainbiken, ruimte voor sport en het belang van een stevige basis
Mountainbiken is de afgelopen jaren uitgegroeid tot een van de grootste buitensporten van Nederland. Verspreid door het land rijden dagelijks duizenden mensen over de 281 officiële routes. Niet op een sportpark, maar midden in bossen, heidevelden en buitengebieden.
Juist dat maakt mountainbiken zo aantrekkelijk. Maar het stelt ook nieuwe vragen. Want waar hoort ...
Update verkenning landelijk mountainbikevignet: visie in opbouw
Met gesprekken in het veld en aan de bestuurlijke tafel krijgt de verkenning van het landelijk mountainbikevignet steeds meer vorm. Recent werden trailcrews en de stuurgroep meegenomen in de eerste inzichten en denkrichtingen.
Expertmeeting in Limburg: samenwerking rond offroad fietsen centraal
Begin februari vond in Valkenburg een offroad expertmeeting plaats met vertegenwoordigers van terreinbeheerders, gemeenten, natuurorganisaties en de wielerwereld. De bijeenkomst bracht meer dan dertig partijen samen rond één centrale vraag: hoe zorgen we er gezamenlijk voor dat offroad fietsen ook op de lange termijn mogelijk blijft, met respect voor natuur en medegebruikers?